Movember – jakie badania zrobić: jądra, prostata, PSA i zdrowie psychiczne

Od dziś przez cały listopad część facetów w pracy zacznie wyglądać jak detektywi z lat 70. To Movember, akcja, w której zapuszcza się wąsy, żeby zwrócić uwagę na zdrowie mężczyzn. Ruch zaczął się w Australii na początku lat 2000. i rozlał po całym świecie. Wąs jest tu tylko pretekstem do rozmowy, o której wielu z nas woli nie myśleć.

Statystycznie mężczyźni żyją krócej, rzadziej chodzą do lekarza i później zgłaszają niepokojące objawy. Część z tego to kwestia nawyków, część przekonania, że „samo przejdzie”. Ten tekst nie ma straszyć. Ma dać krótką listę rzeczy, które warto sprawdzić, i przypomnieć, że dbanie o siebie to nie słabość, tylko zdrowy rozsądek.

Trzy filary Movember

Akcja koncentruje się na trzech obszarach:

• rak prostaty, najczęstszy nowotwór diagnozowany u mężczyzn w Polsce,
• rak jądra, który dotyka głównie młodych mężczyzn,
• zdrowie psychiczne i zapobieganie samobójstwom, bo to temat, w którym mężczyźni są szczególnie narażeni.

Do tego dochodzą rzeczy bardziej przyziemne, ale równie ważne: ciśnienie, cukier, cholesterol, waga i ruch.

Jądra: dwie minuty raz w miesiącu

Rak jądra najczęściej występuje u mężczyzn między ok. 15. a 40. rokiem życia. Dobra wiadomość jest taka, że wykryty wcześnie jest w większości przypadków dobrze uleczalny. Dlatego warto znać swoje ciało.

Samobadanie najlepiej robić raz w miesiącu, po ciepłym prysznicu, kiedy skóra moszny jest rozluźniona:

1. Delikatnie obejmij jedno jądro palcami obu dłoni i obracaj je między kciukiem a palcami.
2. Szukaj guzków, zgrubień, zmian wielkości lub twardości.
3. Zwróć uwagę na uczucie ciężkości w mosznie albo tępy ból w podbrzuszu.
4. Powtórz z drugim jądrem.

To normalne, że jądra nieco różnią się wielkością i że z tyłu wyczuwasz najądrze, czyli miękką, podłużną strukturę. Chodzi o to, żeby zauważyć zmianę. Jeśli coś jest nowe albo inne niż zwykle, idź do lekarza rodzinnego albo urologa. Nie czekaj, aż „się wchłonie”.

Prostata: rozmowa, nie panika

Rak prostaty często rozwija się powoli i długo nie daje objawów. Dlatego kluczowe jest, żeby po pięćdziesiątce porozmawiać z lekarzem o badaniu PSA (antygen swoisty dla prostaty, oznaczany z krwi). Jeśli rak prostaty występował u Twojego ojca albo brata, rozmowę warto odbyć wcześniej, ok. 45. roku życia.

Wytyczne urologiczne mówią o tzw. świadomej decyzji: PSA nie jest idealnym badaniem, bywa podwyższone z innych powodów, a wynik trzeba interpretować z lekarzem. Ale to dobry punkt wyjścia. Zgłoś się też, jeśli zauważysz:

• częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy,
• słaby strumień albo trudność z rozpoczęciem mikcji,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• krew w moczu lub nasieniu.

Te objawy najczęściej wynikają z łagodnego powiększenia prostaty, które po czterdziestce jest bardzo częste. Ale to diagnozuje lekarz, nie wyszukiwarka.

Głowa: najtrudniejszy temat

Mężczyźni stanowią zdecydowaną większość osób, które w Polsce odbierają sobie życie. Jednocześnie rzadziej szukają pomocy, rzadziej mówią o tym, co czują, i częściej „radzą sobie” alkoholem albo pracą ponad siły.

Sygnały, na które warto zwrócić uwagę u siebie i u kolegów:

• długotrwały spadek nastroju, drażliwość, brak energii,
• wycofanie się z kontaktów, rezygnacja z rzeczy, które sprawiały radość,
• problemy ze snem, zmiana apetytu,
• więcej alkoholu niż zwykle,
• mówienie o beznadziei albo o tym, że „bez niego byłoby wszystkim łatwiej”.

Movember zachęca do prostej rzeczy: zapytaj. „Jak się naprawdę trzymasz?” zadane przy piwie albo na spacerze może zrobić więcej niż sto postów w mediach społecznościowych. Słuchaj, nie oceniaj, nie musisz mieć gotowych rozwiązań.

Jeśli sam masz trudny czas, rozmowa z psychologiem albo psychiatrą to normalna opieka zdrowotna. Całodobowo możesz zadzwonić pod bezpłatny numer 800 70 2222 (Telefoniczne Centrum Wsparcia) albo 116 123 (Kryzysowy Telefon Zaufania). W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia dzwoń na 112.

Podstawowy przegląd faceta

Poza tematami Movember warto co jakiś czas zrobić podstawowe badania. Orientacyjna ściągawka:

Co	Kiedy	Uwagi
Samobadanie jąder	raz w miesiącu	szczególnie do ok. 40. roku życia
Ciśnienie tętnicze	co najmniej raz w roku	częściej przy nadciśnieniu w rodzinie
Glukoza na czczo	co 1–3 lata, zależnie od ryzyka	częściej przy nadwadze
Lipidogram	co kilka lat, po 40. częściej	zależnie od wyników i ryzyka
Rozmowa o PSA	od ok. 50. roku życia	od ok. 45. przy obciążeniu rodzinnym
Badanie skóry	raz w roku samodzielnie	zmiany znamion zgłaszaj lekarzowi

To ogólne zalecenia. Konkretny plan badań ustal z lekarzem rodzinnym, który zna Twoją historię i wyniki. W Polsce dostępne są też bezpłatne programy profilaktyczne, a ich aktualny zakres warto sprawdzić na stronach NFZ.

Wąs to dopiero początek

Jeśli zapuszczasz w tym miesiącu wąsy, super. Jeśli nie, możesz po prostu umówić się na badania, ruszyć się (WHO zaleca dorosłym 150–300 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo) i zadzwonić do kumpla, z którym dawno nie gadałeś. Każda z tych rzeczy liczy się bardziej niż sam zarost.

Czytaj też

• Badania okresowe dla mężczyzny po 40
• Ciśnienie krwi a trening